Waarderhaven, het drijvende dorpje in de Spaarnestad

Al sinds de jaren 20 kent Haarlem woonboten. Ook in die tijd is de woningnood groot en nemen vooral arbeidersgezinnen hun toevlucht tot deze woonvorm. De door de stad lopende Spaarne is nog steeds een geliefde plek voor woonbootbewoners en de Waarderhaven vormt met zijn 57 woonarken zelfs een heus dorpje in de Noord-Hollandse hoofdstad.

Het is een uitwas van het tekort aan goede woningen

In de crisisjaren 10 en 20 na de Eerste Wereldoorlog wordt er denigrerend gesproken en geschreven over woonschepen. Het is een uitwas van het tekort aan goede woningen. Arbeidersgezinnen wonen er veelal in armoedige bouwsels zonder gas en elektriciteit en met water uit een door de gemeente aangelegde gemeenschappelijke kraan. Het Haarlems Dagblad schrijft in september 1927 met enige schaamte over de 20 woonschepen in de Oostvest. ‘Flinke ruime woningen op bakken, maar ook drijvende krotjes. Een bonte staalkaart hoe woonschepen niet en hoe ze wel moeten zijn. De geheele Oostvest is met deze vloot gevuld, hetgeen een typische aanblik oplevert, zoowel voor de ESM-reizigers, die de Amsterdamsche Poort passeeren als voor de passagiers der treinen die naar of van Amsterdam komen. De treinpassagiers zullen evenwel geen gunstigen indruk krijgen van de woningtoestanden te Haarlem. Aan den eenen kant zien zij de woonschepen, aan den anderen kant het woonwagen-kamp aan den Oudenweg!’, aldus de journalist van het Haarlems Dagblad, die zich tot slot afvraagt hoe lang het nog zal duren voordat deze oorlogsherinnering uit de stadswateren zijn verdwenen en weer alleen te zien zijn in het buitengebied als vakantieverblijf.

Steeds meer woonboten in Haarlem

In plaats van verdwijnen komen er echter steeds meer woonboten in Haarlem. Het doet de gemeenteraad in 1934 besluiten een woonschepenhaven aan te leggen aan het Noorder Buiten Spaarne. Hier moet in de toekomst de nieuwe Haarlemse haven komen, maar kan voorlopig worden gebruikt door woonbootbewoners. Het is de voorloper van de huidige Waarderhaven waar anno 2018 nog steeds 57 woonboten liggen. Veel bewoners wonen hier al decennia lang naar tevredenheid. De maximale grootte voor een plekje in de Waarderhaven is 65 m2. ,,Maar er liggen ook kleinere woonboten’’, vertelt bewoner Marcel, die Klein Wonen Magazine spontaan uitnodigt om het woonbotendorpje met zijn boot van binnen te bekijken. De Waarderhaven is namelijk recent geheel op de schop gegaan en hebben alle bewoners een tuintje op de wal gekregen. Door de bouw van schuttingen en tuinhuisjes is er hierdoor vanaf de straatzijde nauwelijks nog iets te zien van het drijvende dorp. Een verandering die niet iedereen in de Waarderhaven bevalt. ,,Vooral de mensen die hier al langer wonen missen hierdoor het gezellige van het open karakter. Nu is iedereen meer op zichzelf in zijn eigen tuintje’’, aldus Marcel.

Deze vorm van klein wonen is inmiddels niet meer weg te denken

De renovatie is wel een hele verbetering. Al jaren woedt er een woedende discussie over de brandveiligheid. De haven ligt te vol, waardoor de ruimte tussen de woonboten te klein is en de brandweer niet uit de voeten kan bij calamiteiten. De Haarlemse gemeenteraad besluit in 2015 de Waarderhaven te vergroten, waardoor de woonboten twee-aan-twee kunnen liggen met 5 meter tussenruimte. Het wordt een roerige periode voor de bewoners, die zoveel mogelijk op hun stek mogen blijven, de gemeente en de aannemer. Het blijkt een complexe klus, waarvan de bouwtijd en kosten steeds verder oplopen. Uiteindelijk worden de werkzaamheden in 2017 voltooid en keert de rust terug in het Haarlemse woonbotendorpje. De privacy is door de tuinverkaveling van de wal vergroot, de gemeenschapszin vermindert. ,,Maar de sociale controle is groot. Niemand loopt hier zomaar ongezien rond in de haven’’, besluit Marcel, terwijl hij nog een stuk de Spaarne op vaart. Ook langs de stadskades liggen nog vele woonboten. De journalist van het Haarlems Dagblad heeft het zich in 1927 niet kunnen voorstellen, maar deze vorm van klein wonen is inmiddels niet meer weg te denken. De woonboten geven zijn stad een bijzondere sfeer en de bewoners puur woongenot.

Lees het volledige artikel in Klein Wonen Magazine editie 2